بێدەنگیی پەكەكە جێی پرسیارە

عارف قوربانی

هەتا (كتێبەكەی موحەممەد.. سەربازەكانی شەڕی باشووری خۆرهەڵات بۆمان دەگێڕنەوە) نەخوێنیتەوە، لە كاریگەریی چالاكییە پارتیزانییەكانی گەریلاكانی پەكەكە ناگەیت، كە تا چ ئەندازەیەك ترس و دڵەڕاوكێ و تۆقینیان لەناو سوپا و لەناو كۆمەڵگەی توركی دروست كردبوو.

نادیرە ماتیر، رۆژنامەوانی تورك، چیرۆكەكانی ئەو كتێبە لە زاری 40 جەندرمە و ئەفسەر و سەربازی سوپای توركیاوە دەگێڕێتەوە كە لە قۆناغ و لە شوێنی جیاجیای توركیا لە ساڵانی دەستپێكی خەباتی پارتیزانیی پەكەكە تا پرۆسەی ئاشتی، بەشداریی شەڕی گەریلایان كردووە. لەو كتێبەدا بۆت دەردەكەوێت سوپای توركیا لە چ دۆخێكی دەروونیی تێكشكاودا بووە بەرانبەر بە گەریلا و تەنانەت دوای تەواوبوونی خزمەتی سەربازیش، سەربازەكانیان چەند ساڵ كاتیان پێویست بووە تا تێكەڵ بەخێزان و كۆمەڵگەی توركی ببنەوە.

مەبەستم لە هەڵبژاردنی ئەم كتێبە بۆ دەستپێكی ئەم وتارە ئەوەیە كە دیوێكی تری خەباتی چەكداریی كورد ببینین، جیاواز لەوەی خۆمان وێنای دەكەین. توركیایەك نكوڵی لە بوونی زیاتر لە بیست ملیۆن كوردی وڵاتەكەی دەكرد، بە یاسا بەكاربردنی دەستەواژە و زمانی كوردیی قەدەغە كردبوو، میوزیك و گۆرانیی كوردی یاساغ بوون. كە دواجار ئامادەبوو پەنا بەرێتە بەر ستراتیجێك بەناوی (كرانەوەی دیموكراسی) و دواتر پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ كورد، دەرئەنجامی خەباتی چەكداریی پەكەكە بوو، شەڕی پارتیزانی گەریلاكان بوو زەمینەی گفتوگۆی رەخساند و لە پەراوێزی ئەو پرۆسەیەدا كەمێك ئازادیی كاری سیاسی و میدیایی بۆ كورد واڵا بوون.

ئێستا دۆخەكە لە توركیا پێچەوانە بووەتەوە، چەند ساڵی پرۆسەی ئاشتی ئەگەر كورد لەڕووی كرانەوە و دانپێدانان و دەرفەتی كاری سیاسی و راگەیاندن چووبێتە پێش، بەڵام ئەردۆغان زیاتر لەوە لە پرۆسەی ئاشتی سوودمەند بوو بۆ كۆنترۆڵكردنی سوپا و دامەزراوە ئەمنی و دەوڵەتیەكانی وڵاتەكە، بەجۆرێك ئێستا ئەو ترس و تۆقین و دڵەڕاوكێیەی پێشتر لەناو ریزەكانی سوپاكەیدا هەبوون، گوازراوەتەوە بۆ ناو كۆمەڵگای توركی و شكۆیەكی سامناك بۆ دەوڵەت دروست بووە.

كورد ئێستا لەگەڵ ئەوەی رۆژ لە دوای رۆژ لەڕووی سیاسییەوە مەوداكانی ئازادیی كاركردنی بەرتەسك دەكرێتەوە، لەڕووی سەربازیشەوە تووشی پاشەكشێ‌ هاتووە. لە ناوەڕاستی هەشتاكانەوە تا دەستپێكی پرۆسەی ئاشتی، لە هەموو بارودۆخە سەخت و دژوارەكانی سەپاندنی باری نائاسایی و زاڵكردنی هەژموونی سوپا بەسەر كوردستاندا، تەنانەت لە كەشوهەوای سەخت و بەفراویی ناوچە شاخاویەكانیشدا، سەرباری نابەرابەری لەڕووی قەبارەی سوپا و چەك و تەكنەلۆژیای سەربازی، چالاكیی پارتیزانی گەریلاكانی پەكەكە بەردەوام بووە. بەڵام دوای بەبنبەست گەیشتنی پرۆسەی ئاشتی و هەڵگیرساندنەوەی شەڕ لە توركیا، كورد توانای بەرەنگاربوونەوە و چالاكیی پارتیزانی بە ئەندازەیەكی مەترسیدار لاواز بووە.

توركیا ساڵانی پرۆسەی ئاشتی و گفتوگۆی نێوان خۆی و پەكەكەی قۆستەوە بۆ ئەوەی جۆرێك لە دڵنیایی دەستەبەر بكات بۆ دوورخستنەوەی مەترسیی شەڕ لە ناوخۆی وڵاتەكەی، تەنانەت ئەگەر گفتوگۆش بێ‌ ئاكام بوو. لە ساڵانی پرۆسەی ئاشتی وەك جۆرێك لە مەرجی بەردەوامی، داوای كرد گەریلاكانی پەكەكە بچنە دەرەوەی سنوورەكانی توركیا، بەشی زۆری دەستە پارتیزانەكان بەو جۆرە لە قووڵایی توركیا كشانەوە بۆ باشووری كوردستان، بەهۆی شەڕی داعش و رووداوەكانی رۆژئاوا، سەرباری ئەوەی ئاماژەكانی كۆتایی قۆناغی ئاشتی لە توركیا دەركەوتبوون، بەڵام پەكەكە باقی هێزەكانی تریشی لە توركیا كشاندەوە. ئەمەش زەمینەی ئەوەی بۆ توركیا رەخساند كە شەڕی خۆی لەگەڵ پەكەكە بگوازێتەوە دەرەوەی سنوورەكانی.

لێرەوە بڕیاری كات و شوێنی شەڕ لەگەڵ پەكەكە كەوتە دەستی توركیا كە ئەمە مەترسیدارترین قۆناغە بۆ هەر هێزێكی پارتیزانی كە شوێن و تەوقیتی شەڕ لەدەستی بەرانبەرەكەیدا بێت. لە ساڵانی رابردوودا پەكەكە ویستی ئەم هاوكێشەیە بگۆڕێت، بەڵام كاردانەوەكانی توركیا لە خاپووركردنی ناوچەكانی سووری ئامەد و شرنەخ و جەزیرە، ئەو دۆخەی بە قازانجی توركیا هێشتەوە. بۆ ئەوەی هاوكێشەكە بەو جۆرە بەردەوام بێت، توركیا بڕیاری دا پەكەكە لە هەر كوێیەك بێت بە شوێنیانەوە بێت، ئەوەی لە عەفرین روویدا و ئەو مەترسیانەش ئێستا بۆ سەر شەنگال و قەندیل دروست بوون، دەرئەنجامی ئەو هاوكێشەیەیە. بەمەش لەگەڵ ئەوەی توركیا دڵنیایی زیاتری دەبێت لە لاوازكردنی پەكەكە، لەگەڵ ئەوەشدا دڵنیایی دوورخستنەوەی مەترسییەكان لەناوخۆی وڵاتەكەی زیاتر دەستەبەر دەكات. بۆیە پەكەكە ئەگەر دەیەوێ‌ تەسلیمی ئەو ستراتیجەی توركیا نەبێت، پێویستە هاوشێوەی ساڵانی پێش پرۆسەی ئاشتی، بچێتەوە قووڵایی توركیا.

ئەگەر بەراوردی ئەو دوو قۆناغەش بكەین لەڕووی تەكنەلۆژیای سەربازییەوە، پیشەسازیی سەربازی توركیا چەند گەشەی كردبێ‌، پەكەكەش بەو ئەندازەیە و بگرە زیاتر چەكی پێشكەوتووی دەستكەوتووە. پێشتر ئەگەر گەورەترین چەكی دەستی گەریلا دۆشكا بووبێت، لە شەڕی داعشەوە چ ئەوەی لە بازاڕی رەش كڕیویانە و چ ئەوەی لە شەڕ لە رۆژئاوای كوردستان دەستیانكەوتووە، هەروەها بەهۆی ئەو كۆمەكە سەربازییانەی ئەمریكاوە بۆ رۆژئاوا، ئێستا پەكەكە پڕچەكترین هێزی رێكخراوی ناوچەكەیە. هەروەها لەڕووی دیسیپلینی سەربازی و تەنانەت لە مەشق و راهێنان و پەیداكردنی شارەزایی لە بەكاربردنی چەك، لەپێش هەموو هێزەكانی ترەوەن.

ئەی كەواتا نهێنی بێدەنگیی پەكەكە چییە لە كاتێكدا توركیا رۆژ لەدوای رۆژ هەژموونی خۆی بەسەریدا دەسەپێنێ؟ بۆچی شەڕ ناباتەوە ناو قووڵایی توركیا؟ بۆچی چەند بەرەیەكی تری شەڕ ناكاتەوە و گۆڕەپانەكەی بەكراوەیی خستووەتە بەردەستی سوپای توركیا؟ لانیكەم بۆچی بۆ دروستكردنی گوشار پەنای نەبردە بەر كارتی جەماوەری و چەند خۆپیشاندانێكی لە توركیا رێكنەخست دژ بەو لەشكركێشیانەی توركیا دەیكاتە سەری؟ ئاوا بڕوات توركیا هەركوێیەكی مەبەست بێت بەهەموو توانایەوە پەلاماری دەدات و دەیگرێ‌، عەفرینیش ئەو راستیەی روونتر خستە بەرچاو كە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و یاسا و رێسا نێودەوڵەتیەكان و مافی مرۆڤ و بەهاكانی تر كە ئیدیعایان دەكرد، درۆیەكی گەورەن. كەس ئامادە نییە لەسەر ئێمە پەیوەندییەكانی خۆی لەگەڵ توركیا تێكبدات، ئەوەی پێویستە بكرێ‌، ئەوەیە كە دەبێت خۆمان بیكەین.

بەرپرسیارێتی مێژوویی دەكەوێتە ئەستۆی بڕیاربەدەستان و سەركردەكانی ئەم قۆناغەی پەكەكە، هەرچەندە گومانی ئەوەش دەكرێت بەشێك لە ناوەندی بڕیاری پەكەكە بەجۆرێك خزابنە ناو ململانێ‌ و هاوكێشە هەرێمایەتییەكانەوە كە ستراتیژی هەرێمایەتیی ئەو بلۆكبەندییەیان لا گرنگتر بێت لە مەسەلەی كورد لە توركیا. هەنگاوەكانی داهاتووی پەكەكە بۆ هەر ئەگەر و گریمانەیەك بۆ مێژوو، وەڵامدەرەوە دەبن.

ھەواڵی زیاتر