قبوڵكردنی شكست.. بۆ خۆڕاستكردنەوە / عارف قوربانی

لە كوردەواریدا قسەیەك بڵاوە كە وەك نوكتە بووە بە بەشێك لە ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی خەڵكی كوردستان، ئەویش ئەوەیە كە دەڵێن: “كابرا نەیدەزانی هەڵپەڕێت، دەیگوت زەوییەكە لێژە”. بەداخەوە ئەم بیركردنەوەیە وەك پاساوێك بەسەر تەواوی جەستەی كۆمەڵگەی كوردیدا زاڵ بووە. كەس هەڵەی خۆی نابینێ‌، یاخود نایەوێ‌ دان بە كەموكورتیی خۆیدا بنێت، بەردەوام بەدوای بیانوویەكدا دەگەڕێت تا عەیبەكانی خۆی پێ‌ بشارێتەوە. تیپێكی فووتبۆڵ كە یارییەك دەدۆڕێنێ‌، دەڵێن ناوبژیوان خیانەتی كرد. خوێندكارێك لە تاقیكردنەوە دەرناچێ‌، پێیوایە مامۆستا بە ئەنقەست خستوویەتی. پێشینانیش بۆ ئەم جۆرە حاڵەتانە گوتوویانە: (بیانووی تڕ، نانی جۆیە).
كاتێك كەسێك هەڵەیەك دەكات، زەمەن ناگەڕێتەوە تا هەڵەكە نەكات، بەڵام داننان بە هەڵە بۆ ئەوەیە جارێكی تر ئەو هەڵەیە دووبارە نەكەیتەوە. لە بەرامبەردا ئیعتراف نەكردن بەهەڵە، یان نەبینینی كەموكورتییەكانی خۆت، بەواتای درێژەدانە بەو هەڵە و كەموكورتیانەی كە خۆت نایانبینی، یاخود ناتەوێ‌ دانی پێدابنێی كە هەڵەن. مرۆڤێك هەڵەیەك دەكات و نایەوێ‌ وەك هەڵە دەركەوێت، لە ساكارترین مانادا ئەوەیە كە دەیەوێ‌ لەسەر هەڵەكانی بەردەوام بێت. ئەگەر كەسێكیش بیەوێ‌ پێی بسەلمێنێ‌ كە ئەوە هەڵەیە، ئەو بەدوای پاساو و بیانوودا دەگەڕێت تا لانیكەم ئۆباڵی هەڵەكە بخاتە گەردنی شتگەلێكی تر نەك خۆی.
ئەم جۆرە رەفتاركردنە ئەگەر بۆ ژیانی ئاسایی كەسێك خراپ بێت و لێكەوتە خراپەكانی تەنها بۆ خۆی یان بۆ دەوروبەر و بازنەیەكی بەرتەسك بێت، كە بوو بە دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی و سیاسی، بێگومان دەبێتە هەڕەشە و مەترسیی گەورە لەسەر ئایندەی ئەو كۆمەڵگایە. ئێستا كۆمەڵگەی كوردی لە دۆخێكی لەم جۆرەدا دەژی، ئەگەر چارەسەری ریشەیی بۆ نەدۆزرێتەوە، بە دڵنیاییەوە كورد پێویستی بەهیچ دوژمنێك نییە بۆ لەناوبردنی. تەماشا بكە بەدرێژایی مێژوو دەیان بڕیار و رەفتاری هەڵەی كورد دەبینیت كە بووە بە مەینەتی گەورە بۆ میللەتەكە، بەڵام هیچ رابەر و سەركردەیەكی ئەو قۆناغە دانی بە هەڵەی بڕیار و رەفتاری خۆیدا نەناوە، بەردەوام ئۆباڵەكە خراوەتە ئەستۆی كەسانی دەرەوەی خۆی. ئەمەش وایكردووە مێژووی كورد بەردەوام دووبارە بێتەوە.
ئەمڕۆ لە دونیای پێشكەوتوودا گەل و نەتەوە زیندووەكان دەیان رێگەیان دۆزیوەتەوە بۆ ئەوەی خۆیانی تێدا ببیننەوە، كە مەبەست لێی دۆزینەوەو دەستنیشانكردنی هەڵەكانیانە، بە ئامانجی چارەسەركردنیان. رۆژانە فیدباكی رەفتار و كردارەكانیان دەبیننەوە، بۆیە بەردەوام پێشدەكەون. مرۆڤ كاتێ‌ دەچێتە بەردەم ئاوێنە، بۆ ئەوە دەچێت كە خۆی ببینێ.
 بەڵام جیاوازییەكە ئەوەیە كەسێك عەیبەكەی خۆی دەبینێ‌ و چاكی دەكات، كەسێكی تر یان نایبینێ‌، یان باوەڕ بە ئاوێنەكە ناكات، یان دەیبینێ‌ و لەبری چاككردنی، بە دوای پاساو و بیانوویەكدا دەگەڕێت تا بیكات بە خەتای ئەو.
لەم جۆرە وڵاتانەی ئێمە كە كۆمەڵگەی تێكشكاوین، دەرفەتەكانی فیدباك و خۆبینینەوە، كەم و لاوازن. بەڵام ئەوەش نییە كە هیچ هۆكار یان ئامرازێكیش نەبێت تا خۆمانی پێ‌ هەڵبسەنگێنین. چ لە ژیانی رۆژانەی تاك بە تاكمانەوە تا دەگاتە ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگە بەگشتی، هۆكارگەلێك هەن تا وەك ئاوێنە رووی خۆمانی تێدا ببینینەوە. بەڵام حیكمەت لەوەدایە كە كەڵك لەو خۆبینینە وەرگرین.
ئەمساڵ دوو هەڵبژاردن لە كوردستان بەڕێوەچوون، بۆ هێزگەلە سیاسییەكان دەرفەتێكی باش بوو ئەگەر بیانەوێ‌ خۆیانی پێ‌ هەڵبەسەنگێنن. بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن و ئاستی بەشداریی خەڵك، دەرئەنجامەكان، جۆری مامەڵەی هێزە سیاسییەكان بۆ ئەنجامی هەڵبژاردن، هەموویان قابیلی ئەوەن لێیان بكۆڵدرێتەوە، بۆ بەو جۆرە بوون؟
دەبێ‌ توێژەرانی كۆمەڵایەتی و سیاسی بە وردی لەسەری بوەستن. ئایا هیچ هێزێكی سیاسی كردی بە دەرفەتی خۆبینین؟ هیچ هێزێك بەخۆیدا چووەوە؟ هیچ هێزێك خاڵی لەسەر كەموكورتییەكانی خۆی دانا؟یان ئەسڵەن كەس دانی بە شكستی خۆیدا نا؟ یاخود وەك جاران ئۆباڵی شكستەكانیان خستە سەر ئەوەی (زەوییەكە لێژە)؟
هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق پڕ لە كەموكووڕی بوو، ساختەكاری زۆر كرا، پەنجەی تۆمەتەكان بەو ئاراستەیە بوون كە (بە رێكخراوی لەلایەن كۆمسیۆنەوە ئەنجام دراون). پەرلەمانی عێراق و دادگای فیدراڵی هاتنە ناو كێشەكەوە، كۆمیسیاران لەكارەكانیان راگیران، لێكۆڵینەوە لە ئەنجامەكان كرا، پاش ئەوەی بۆ ماوەیەك یاری بە كات كرا، بێ‌ ئەوەی هیچ لە دەرئەنجامەكان بگۆڕن، ئەنجامەكان پەسەند كران و ئێستا پێكهێنانی حكومەت لەسەر بنەمای ئەو ئەنجامانەیە كە زۆرترین لۆمەیان لەسەر بوو. دیارترین كارەكتەری سیاسی كورد و عێراقی كە زۆرترین ناڕەزایی هەبوو لە ئەنجامی هەڵبژاردنەكان، دكتۆر بەرهەم ساڵح بوو، ئێستا بەو ئەنجامە بووە بە سەرۆك كۆمار. بۆ پۆستەكانی تریش و حیزبەكانی تریش بەو جۆرەیە.
پرسیار ئەوەیە بۆچی ئەو هەڵبژاردنە پڕ لە ساختەیەی عێراقیان قبوڵ كرد، بۆ ئەوەی كوردستان رەتدەكەنەوە، لە كاتێكدا كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنی هەرێم، بەشێكی زۆری ئەو گرفتانەی بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان چارەسەر كرد، رێكارەكانی دەنگدان و ئەژماركردن، سڕینەوەی ناوی دووبارە و مردووان و رێگری لە ساختەكاریی رێكخراو.. ئەوەی ئەركی كۆمیسیۆن بوو پیشەییانە رایانپەڕاند، بەڵام ئەوەی ئەركی حیزبەكانە لە دروستكردنەوەی متمانەی دەنگدەر بە هەڵبژاردن، لە هاندانی خەڵك بۆ چوونە سەر سندوقی دەنگدان، لە دەستنەبردن بۆ ساختەكاری، جێبەجێ نەكران. ئەگەر ساختەكاری كرابێت كۆمیسیۆن نەیكردووە، حیزبەكان كردوویانە. هەرچەندە یەكەمجارە هەڵبژاردنێك بكرێت بەو ئەندازەیە نزیك بێت لە واقیعی حاڵی حیزبەكانەوە. هەڵبژاردنێكی تا رادەیەكی زۆر باشتر لەوەی عێراق و لە هەڵبژاردنەكانی پێشتر بەڕێوەچوو.
تێكچوونی ئەو هاوسەنگییەی لە كوردستان هەبوو، بەهۆی كۆمیسیۆنی هەڵبژاردن و رێگاكانی ساختەكردنەوە نییە، بەڵكوو هۆكارگەلی تر هەن. لە یەكەم هەڵبژاردنەوە لە ساڵی 1992 تا جیابوونەوەی بەشێك لە یەكێتی و دروستكردنی گۆڕان لە 2009، یەكێتی و پارتی بە دەنگ و بە رێژەی جەماوەر لەیەك نزیك بوون. كە گۆڕان دروست بوو 24 كورسی برد، بەشی زۆری دەنگدەر و جەماوەری یەكێتی بوو. ئێستاش نەوەی نوێ‌ نزیكەی نۆ كورسی لە گۆڕان بردووە. ئەگەر تەماشا بكەیت، دەنگی یەكێتی و گۆڕان و نەوەی نوێ‌ كە لەناو یەك بازنە دەسوڕێتەوە و یەك بنكەی جەماوەرییە، هەمان ئەو رێژەیەیە كە جاران هاوسەنگ بوو بە دەنگەكانی پارتی.
پێویستە یەكێتی و گۆڕان لەو راستیە بگەن كە لەسەر چ بنەمایەك دروست بوون، ئایا ئێستا دەستیان گرتووە بەو سەرەتایەوە كە وەك پرەنسیپ لەسەری دروستبوون و وەك جیاوازییەك لە پارتی خۆیان پێ‌ ناساند؟ بێگومان نەخێر.
كەواتا دەبێ‌ دان بەوەدا بنێن كە لەچیدا شكستیان هێناوە، هۆكاری شكستەكە بكەنە سەرچاوەی خۆڕاستكردنەوە. ئەمە بۆ یەكگرتووی ئیسلامیش راستە، دەبێ‌ بەدوای ئەو هۆكارانەدا بگەڕێت كە لەنێوان دوو هەڵبژاردندا دەنگەكانی بۆ نیوە زیاتر دابەزاندووە. بەم شێوەیە دەتوانن رێگای هەستانەوە بدۆزنەوە، نەك بە دەستبردن بۆ پاساو و بیانووی ناواقیعی.

 

ھەواڵی زیاتر