جۆن مەكین، دۆستەکەی کورد ماڵئاوایی کرد

بەرەبەیانی ئەمڕۆ جۆن مه‌كين، سیناتۆر و سیاسەتمەداری ئەمەریكی و دۆستی گەلی كورد كۆچی دوایی كرد.

ماوەیەك لەمەوبەر خێزانى جۆن مه‌كين له‌ به‌ياننامه‌يه‌كدا، كه‌ بڵاويان كرده‌وه‌، له‌ هاوينى رابردوودا مه‌كين، پشكنينى پزيشكى ئه‌نجامدا و ده‌ركه‌وت كە تووشى لوويه‌كى شێرپه‌نجه‌ له‌ مێشكى بووه‌ و پزيشكه‌كان ماوه‌يه‌كى كه‌ميان بۆ دانابوو، كه‌ بژيت، به‌ڵام له‌ سه‌رووى پێشبينى پزيشكه‌كانه‌وه‌ تا ئەمڕۆ ژیاوە.

جۆن مه‌كين، ئه‌و سياسه‌تمه‌داره‌ ئه‌مه‌ريكاييه‌ى به‌رده‌وام پشتيوانى له‌ دۆزى كورد ده‌كرد و داواى پڕچه‌ككردنى هێزى پێشمه‌رگه‌ى كوردستانى ده‌كرد و سه‌رۆك بارزانى وه‌ك پياوى ده‌وڵه‌ت وه‌سفده‌كرد، نزیكەی ساڵێك بوو نەخۆشی شێرپەنجە بەرۆكی گرتبوو.

جۆن مه‌كين(81 ساڵ) له‌ مانگى ته‌مموز/ يۆليۆى 2017ه‌وه‌ چاره‌سه‌رى تيشكى و كيميايى بۆ به‌كارده‌هێنرا و له‌ كۆتايى ساڵى رابردووه‌وه‌ نه‌يده‌توانى به‌شدارى كۆبوونه‌وه‌كانى ئه‌نجوومه‌نى پيران بكات، كه‌ سه‌رۆكى ليژنه‌ى كاروبارى هێزه‌ چه‌كداره‌كانى ئه‌مه‌ريكا بوو له‌ كۆنگرێس.

مه‌كين له‌ هه‌ڵبژاردنى 2008ى سه‌رۆكايه‌تى ئه‌مه‌ريكا خۆى پاڵاوتبوو، به‌ڵام نه‌يتوانى سه‌ركه‌وێت و تووشى لوويه‌كى مه‌ترسيدار له‌ مێشكى بوو و دواى نه‌شته‌رگه‌رى خوێن له‌ سه‌ر چاوى چه‌پى كۆببويه‌وه‌.

مه‌كين به‌ يه‌كێك له‌ به‌رهه‌ڵستكاره‌ تونده‌كانى سياسه‌تى ده‌ره‌وه‌ و سه‌ربازى سه‌رۆكى ئه‌مه‌ريكا، دۆناڵد تره‌مپ هه‌ژمار ده‌كرا و ره‌خنه‌ى زۆريشى له‌ تره‌مپ ده‌گرت به‌ هۆى ئه‌و چاوپێكه‌وتنه‌ى له‌گه‌ڵ ڤلاديمێر پوتن ئه‌نجاميدا، به‌و پێيه‌ى پوتن، مه‌كينى وه‌ك دوژمنى دێرين ناوده‌بات.

مه‌كين له‌ 1936 له‌دايكبووه‌ و خێزانه‌كه‌ى له‌ كه‌رتى هێزى ده‌ريايى ئه‌مه‌ريكا كاريان ده‌كرد و پله‌ى باڵايان هه‌بووه‌. باوكى فه‌رمانده‌يه‌كى ناودارى سوپاى ئه‌مه‌ريكا بووه‌ له‌ ماوه‌ى شه‌ڕى ڤێتنامدا. باپيريشى هه‌ر فه‌رمانده‌يه‌كى به‌ناوبانگى سوپا بووه‌. دواى خوێندنى سه‌ره‌تايى و ناوه‌ندى له‌ قوتابخانه‌يه‌كى سه‌ر به‌ كڵێسه‌ى ئه‌سقه‌فييه‌ى ئه‌مه‌ريكى له‌ ئه‌كاديمايى هێزى ده‌ريايى ئه‌مه‌ريكا له‌ ئاناپۆلسى ويلايه‌تى مێريلاند خوێندوويه‌تى، وه‌ك چۆن باوك و باپيرى هه‌ر ئه‌و ئه‌كاديميايه‌يان ته‌واو كردبوو. له‌ 1958 ئه‌كاديمياكه‌ى ته‌واوكرد و دواتر فێرى فڕۆكه‌وانى بوو و له‌ 1960دا بووه‌ يه‌كێك له‌ فڕۆكه‌وانه‌كانى ئه‌مه‌ريكا له‌سه‌ر كه‌شتيگه‌لى ئه‌مه‌ريكايى سه‌ر ده‌رياى كاريبى و رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست. له‌ 1967دا نێردراوه‌ بۆ ڤێتنام و فڕۆكه‌ى ئه‌ى4 سكاى هۆكى ئه‌مه‌ريكى لێخوڕيوه‌.

كاتێك له‌سه‌ر كه‌شتى فڕۆكه‌هه‌ڵگر بووه‌، له‌ رووداوێكى ته‌قينه‌وه‌ رزگارى بووه‌، كه‌ 134 سه‌رباز به‌ هۆيه‌وه‌ كوژران و ژماره‌يه‌ك فڕۆكه‌ ته‌قينه‌وه‌ و مه‌كين به‌ بريندارى توانى فڕۆكه‌كه‌ى به‌جێبهێڵێت و رزگارى بێت. يه‌كێك بووه‌ له‌ ديله‌كانى شه‌ڕ له‌ ڤێتنام و به‌و هۆيه‌وه‌ ناوبانگێكى نيشتيمانى بۆ درووست بوو. هۆليۆدى ئه‌مه‌ريكا چيرۆكى ژيانى مه‌ككينى له‌ فيلمێكدا به‌رهه‌مهێناوه‌.

خه‌سڵه‌ت و بيروڕا سياسييه‌كانى

له‌ رووى ئاينييه‌وه‌ هه‌ڵوێستى پارێزگارانه‌ى هه‌بووه‌. پشتيوانى بازرگانى ئازادى كردووه‌ و داواى سنووردانانى بۆ خه‌رجى ده‌وڵه‌ت كردووه‌. جيا له‌ حزبه‌كه‌ى خۆيشى بۆچوونى تايبه‌تى هه‌بووه‌ و دژى زۆرينه‌ى كۆمارييه‌كانيش وه‌ستاوه‌ته‌وه‌ له‌ كۆنگرێسدا و پرۆژه‌ى سياسى سه‌ركه‌وتووى خستووه‌ته‌ به‌رباس. به‌ توندى ره‌خنه‌ى له‌ ئيداره‌ى خراپى سه‌رۆكى ئه‌مه‌ريكا جۆرج بوش و وه‌زيرى به‌رگرييه‌كه‌ى دۆناڵد رامسفێڵد گرتووه‌ له‌ باره‌ى شه‌ڕى عێراقه‌وه‌. هه‌روه‌ها دژى سه‌ربازگه‌ى گوانتانامۆ و به‌كارهێنانى ئه‌شكه‌نجه‌ بووه‌ بۆ لێكۆڵينه‌وه‌ له‌ زيندانييه‌كان.

سه‌ره‌ڕاى هه‌ڵوێسته‌ دژه‌كانى له‌ ناو گه‌لى ئه‌مه‌ريكا به‌ هۆى رابردووه‌كه‌يه‌وه‌ به‌رده‌وام وه‌ك كه‌سێكى سه‌رڕاست ناوى براوه‌ و كاتێكيش ره‌خنه‌ى له‌ كۆمارييه‌كان ده‌گرت له‌سه‌ر ئه‌شكه‌نجه‌دانى زيندانيان وه‌ك گورزێكى گه‌وره‌ بوو بۆيان.

له‌ ناوخۆى ئه‌مه‌ريكا دژى ئه‌وه‌ بوو چه‌كى سووك بڵاو بێت. هاوڕێ بوو له‌گه‌ڵ هێشتنه‌وه‌ى مافى په‌نابه‌رێتى و وه‌رگرتنى ره‌گه‌زنامه‌ى ئه‌مه‌ريكا. داواى پاراستنى ژينگه‌ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى مه‌ترسييه‌كانى گه‌رمبوونى گۆى زه‌وى ده‌كرد، كه‌ ئيداره‌ى بوش دژى وه‌ستابوويه‌وه‌.

به‌ هۆى ئه‌و تايبه‌تمه‌ندييانه‌يه‌وه‌، له‌ ناو ديموكرات و كۆمارييه‌كاندا كه‌سێكى رێزلێگيراو بوو. كاتێكيش ئه‌و پشتيوانى له‌ سياسه‌تى بوش به‌رامبه‌ر به‌ عێراق كرد، له‌ ناو كۆمارييه‌كاندا پێگه‌ى زياتر هه‌ڵكشا و بووه‌ پشتيوانێكى به‌هێز بۆ بوش.

له‌ هه‌ڵبژاردنى 2008ى ئه‌مه‌ريكا، مه‌كين پاڵێوراوى كۆمارييه‌كان بوو بۆ ركابه‌رى باراك ئۆباماى ديموكراته‌كان و به‌ رێژه‌ى %47.6 به‌رامبه‌ر به‌ %44.8 له‌ پێشه‌وه‌ى ئۆباما بوو، به‌ڵام دواى دوو مانگ ئۆباما به‌ رێژه‌ى %50.8 كه‌وته‌ پێش مه‌كين و سه‌ركه‌وت. به‌و جۆره‌ مه‌كين له‌ پيران مايه‌وه‌، كه‌ له‌ 1987ه‌وه‌ ئه‌ندام بووه‌ تێيدا.

مه‌كين و كورد

جۆن مه‌كين يه‌كێك بووه‌ له‌ پشتيوانه‌ سه‌ره‌كييه‌كانى دۆزى كورد له‌ كۆنگرێسى ئه‌مه‌ريكا و به‌رده‌وام له‌ رێى په‌يام و لێدوان و سه‌ردانه‌كانييه‌وه‌ پشتيوانى بۆ پرسى كورد له‌ عێراق و سووريا ده‌ربڕيوه‌.

مه‌كين چه‌ندين جار سه‌ردانى هه‌رێمى كوردستانى كردووه‌ و له‌گه‌ڵ سه‌رۆك مه‌سعود بارزانى و به‌رپرسانى ديكه‌ى هه‌رێمى كوردستان كۆبووه‌ته‌وه‌.

مه‌كين يه‌كێك بوو له‌ پشتيوانانى كورد له‌ سه‌روبه‌ندى خيانه‌ى 16ى ئۆكتۆبه‌ردا و له‌ كۆنگرێسه‌وه‌ ده‌نگى پشتيوانى بۆ هه‌رێمى كوردستان هه‌ڵبڕى و هۆشدارى دايه‌ حكومه‌تى عێراق و حه‌يده‌ر عه‌بادى له‌ به‌كارهێنانى چه‌كى ئه‌مه‌ريكايى دژى كورد.

هه‌روه‌ها بۆ رۆژئاواى كوردستانيش، مه‌كين يه‌كێك بووه‌ له‌ پشتيوانانى هێزه‌ كوردييه‌كان و داوايده‌كرد، ئه‌مه‌ريكا كورد له‌ عێراق و سووريا پڕ چه‌ك بكات بۆ ئه‌وه‌ى كورد بتوانێت به‌ره‌نگارى داعش ببێته‌وه‌.

هه‌ڵوێسته‌كانى له‌ باره‌ى كورده‌وه‌:

له‌ 10ى ئايار/ مايۆى 2011

جۆن مه‌كين، كه‌ پاڵێوراوى پارێزگاره‌كان بوو، سه‌ردانى شارى هه‌ولێرى كرد و دواى كۆبوونه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ سه‌رۆك بارزانى، داوايكرد، په‌له‌ بكرێت له‌ پێكهێنانى كابينه‌ى نوێى حكومه‌تى عێراق و ئه‌وه‌شى گوت: بارزانى رۆڵێكى سه‌ره‌كى هه‌يه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و لێكتێگه‌يشتنانه‌ى له‌ عێراقدا دێنه‌ ئاراوه‌.

له‌ 10ى ئاب/ ئۆگستى 2014

جۆن مه‌كين ره‌خنه‌ى له‌ سياسه‌تى ئۆباما سه‌باره‌ت به‌ داعش گرت و رايگه‌ياند، بۆردومانى ئه‌مه‌ريكا بۆ سه‌ر داعش كاريگه‌رييه‌كى ئه‌وتۆى نييه‌ و پێويسته‌ كورد له‌ عێراق و سووريا پڕ چه‌ك بكرێن.

مه‌كين قسه‌ى بۆ كه‌ناڵى سى ئێن ئێنى ئه‌مه‌ريكا كرد و گوتى: پێويسته‌ چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نى سه‌ربازى به‌ په‌له‌ ره‌وانه‌ى هه‌ولێر بكه‌ين و پشتگيرى هێزى پێشمه‌رگه‌ بكه‌ين بۆ ئه‌وه‌ى بتوانێت به‌ره‌نگارى داعش ببێته‌وه‌.

له‌ 27ى كانوونى يه‌كه‌م/ ديسێمبه‌رى 2014

مه‌كين له‌ لێدوانێكدا بۆ كه‌ناڵى ئه‌لحوڕه‌ى ئه‌مه‌ريكايى رايگه‌ياند، پێويسته‌ هه‌ولێر و به‌غدا هه‌ماهه‌نگيان زياتر بكه‌ن بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى داعش.

له‌ 28ى كانوونى يه‌كه‌م/ ديسێمبه‌رى 2014

مه‌كين رايگه‌ياند، هێزى پێشمه‌رگه‌ له‌ سوپاى عێراق به‌ تواناتره‌ و سوپاى عێراق له‌ ئاستى پێويستدا نييه‌.

جۆن مەكین- سەرۆك بارزانی

مه‌كين يه‌كێك بوو له‌ پشتيوانانى هه‌رێمى كوردستان له‌ سه‌روبه‌ندى رووداوه‌كانى خيانه‌تى شازده‌ى ئۆكتۆبه‌ردا و داواى راگرتنى په‌لاماره‌كانى عێراق و پاراستنى هه‌رێمى كوردستانى ده‌كرد.

له‌ 29ى تشرينى يه‌كه‌م/ ئۆكتۆبه‌رى 2016

مه‌كين ره‌خنه‌ى توندى له‌ بۆردومانى فڕۆكه‌كانى توركيا بۆ سه‌ر هه‌رێمى كوردستان و رۆژئاواى كوردستان گرت و رايگه‌ياند، كورد له‌ شه‌ڕى دژ به‌ داعش هاوپه‌يمانێكى به‌هێزى ئه‌مه‌ريكان و ئه‌و بۆردومانانه‌ سه‌قامگيرى ناوچه‌كه‌ ده‌شێوێنن.

له‌ 15ى كانوونى دووه‌م/ يه‌نايرى 2017

مه‌كين داوايكرد، ئه‌مه‌ريكا راسته‌وخۆ هێزى پێشمه‌رگه‌ له‌ هه‌رێمى كوردستان پڕ چه‌ك بكات به‌ بێ ئه‌وه‌ى بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌غدا و ره‌زامه‌ندى له‌ به‌غدا وه‌ربگرێت.

له‌ 23ى شوبات/ فێبرايه‌رى 2017

مه‌كين سه‌ردانى رۆژئاواى كوردستانى كرد و پشتيوانى بۆ تێكۆشانى هێزه‌ كوردييه‌كان دژ به‌ داعش دووپاتكرده‌وه‌.

له‌ 16ى تشرينى يه‌كه‌م/ ئۆكتۆبه‌رى 2017

هاوكات له‌گه‌ڵ له‌شكركێشى سوپا و حه‌شدى شه‌عبى به‌ره‌و ناوچه‌ كوردستانييه‌كان و كه‌ركووك، جۆن مه‌كين هۆشدارى دايه‌ عه‌بادى و حكومه‌تى عێراق و رايگه‌ياند، به‌كارهێنانى چه‌كى ئه‌مه‌ريكايى له‌ دژى كورد ئه‌نجامى كاره‌ساتبارى ده‌بێت بۆتان و باشتره‌ له‌و په‌يامه‌مان به‌ باشى تێبگه‌ن.

له‌ 27ى تشرينى يه‌كه‌م/ ئۆكتۆبه‌رى 2017

دواى رووداوه‌كانى شازده‌ى ئۆكتۆبه‌ر و داگيركرانى به‌شێكى خاكى كوردستان له‌ لايه‌ن سوپا و حه‌شده‌وه‌، مه‌كين داواى له‌ ئيداره‌ى تره‌مپ كرد ستراتيژێكى نوێ دابڕێژێت و پشتيوانى به‌هێز له‌ كورد بكات و رێگرى له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ى هه‌ژموونى ئێران له‌ رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست به‌ تايبه‌تى له‌ عێراق و سووريا بكات. راشيگه‌ياند، ئه‌و چه‌كه‌ى ئه‌مه‌ريكا داويه‌تى به‌ عێراق بۆ شه‌ڕكردنه‌ دژى داعش نه‌ك به‌كارهێنانى له‌ دژى كورد.

جۆن مەكین لەكاتی نەخۆشكەوتنی

له‌ 31ى تشرينى يه‌كه‌م/ ئۆكتۆبه‌رى 2017

مه‌كين رايگه‌ياند، بارزانى پياوى ده‌وڵه‌ته‌ و كورد دۆستى راسته‌قينه‌ى واشنتنن.

مه‌كين ستايشى رۆڵ و رێڕه‌وى ژيانى سياسى سه‌رۆك بارزانى كرد و رايگه‌ياند، بڕياره‌كه‌ى بارزانى بۆ درێژنه‌كردنه‌وه‌ى ويلايه‌تى سه‌رۆكايه‌تييه‌كه‌ى، بڕيارێكى ئازايانه‌يه‌ و بڕيارى پياوێكه‌ كه‌ رێڕه‌وى ژيانى پڕ له‌ تێكۆشانه‌ له‌ پێناو مافى نه‌ته‌وه‌كه‌ى.

گوتيشى: بارزانى كه‌سايه‌تييه‌كى بوێرى ده‌وڵه‌ته‌ و ته‌مه‌نى له‌ پێناو ئامانجى نه‌ته‌وه‌كه‌ى ته‌رخانكردووه‌.

هيواشى خواست، هه‌رێمى كوردستان له‌ دوژمنكارى دره‌ودراوسێكانى پارێزراو بێت.

سەرۆك بارزانی- جۆن مەكین

له‌ 8ى تشرينى دووه‌م/ نۆڤێمبه‌رى 2017

له‌ وته‌يه‌كدا كه‌ له‌به‌رده‌م كۆنگرێس پێشكه‌شيكرد، مه‌كين پشتيوانى له‌ كورد و هه‌رێمى كوردستان كرد و رايگه‌ياند، ئێران له‌ رێى فه‌يله‌قى قودسى سه‌ر به‌ قاسم سوله‌يمانييه‌وه‌ ده‌يه‌وێت ناكۆكى له‌ نێوان كورد و به‌غدا درووست بكات و هه‌ڵبژاردنى داهاتووى عێراق بكاته‌ ده‌رفه‌تێك بۆ به‌هێزكردنى هه‌ژموونى خۆى.

مه‌كين سه‌باره‌ت به‌ بێده‌نگى ئيداره‌ى تره‌مپ له‌ ئاست رووداوه‌كانى شازده‌ى ئۆكتۆبه‌ر ره‌خنه‌ى له‌و ئيداره‌يه‌ گرت و گوتى: ناڕوونى سياسه‌تى تره‌مپ له‌ عێراق و سووريا رێى خۆشكردووه‌ بۆ پڕكردنه‌وه‌ى بۆشاييه‌كه‌ له‌ لايه‌ن ميليشيا ئێرانييه‌كانه‌وه‌.

مه‌كين له‌ 1936 له‌دايكبووه‌ و دوای نزیكەی ساڵ تووشبوونی بە نەخۆشی شێرپەنجە لە 26/8/2018 كۆچی دواییكرد.

ھەواڵی زیاتر